Leev Besökerskes un Besökers!

Van Harten willkomen in de Nationaalpark "Nedersassens Wattensee"! Se lehren hier en Landskupp kennen, de ´t in de heel Werelt blot eenmaal gifft. Daarum mutten wi achtgeven, dat wi dat up Stee hollen un nix un nüms daarin Schaa lieden deit.
Wi geven Hör hier belangrieke Henwiesen mit up Weg, umdat Se disse Natür recht beleven un geneten un togliek ok to dat Bewahren bidragen könen. Dit Foltbladd sall Hör anwiesen

• De besünner Wahrrebetten van de Nationaalpark
• De Bedüden van dat Watt
• De Steden, waar wat over dat Watt to finnen is

De Nationaalparkverwalten wünsket Hör een Verbliev, de Se so gau neet weer vergeten!

En Nationalpark - wat is dat ?

In een Nationaalpark sall van uns Minsken mögelsk minn ingrepen worden un de Natür sall, so good as ´t geiht, so oflopen, as dat van hör sülmst vörsehn is. De Nationaalpark "Nedersassens Wattensee" is 1986 up Weg brocht un unner Gesetz stellt worden.

• In de Nationaalpark "Nedersassens Wattensee" sall de besünner Egenaard van de Natür un Landskupp van dat Watt vör de Waterkant van Nedersassen bestahn blieven un vör Quaads wahrt worden. Dat gelt ok för dat Bild van de Landskupp so as wi dat wennt bünt.
• De natürelke Loop in disse Levensrümte sall wiederhen anhollen.
• De natürelke Mannigfoldigheid van Deren un Planten in de Bereck van de Nationaalpark sall bestahn blieven.

Het versteiht sük van sülmst, dat de Minsken disse Natür beleven düren. De utwesen Wegen doon Hör de vull Riekdom van de Natür upsluten. Schiller un Wiestafels helpen Hör, sük torecht to finnen, de Natür to beleven un vertellen Hör haast all, wat Se weten willen, sünner dat Se daar stören.

De Nationalpark in d´ Overblick

Dat fung an: 1986

Dat umfaat: Watten, Prielen, Meden (Heller, Soltmeedjes), Dünen, Strandparts un Seeberecks vör Nedersassens Küst tüsken  Dullert un Elbmund ("Elbemündung"). All Eilannen, Platen un Sandbanken tellen mit daarto.

Utmaat: sowat 2800 Kilometer in ´t Quadraat, daarvan bünt

• Rüststreek: 60,7 %
• Tüskenstreek: 38,7 %
• Verhalensstreek: 00,6 %

anner Uttekens:

• Fuchtrebett van internationaal Bedüden ("Ramsar Konvention") van 1976 of an
• Europaeske Rebett um Vögels to wahren (Vögelbeschirmstreek, "Vogelschutzgebiet und –richtlinie") van1988 of an
• Rüststreek för Levensrümten ("Biosphärenreservaat") van 1993 of an

Eenmalig in de Werelt - in de wiede Werelt neet natomaken

De Levensrümte Wattensee gifft dat in disse Förm in de heel Werelt kien tweed Maal as an de düütse, nederlandske un danske Noordseeküst. Wi tellen hier up, wat dat utmaken deit:

• De Wattgrund fallt na de open Noordsee hen blot heel sacht of (hoogstens 10 m deep)
• Groot Waterloops, de in de Wattensee herinlopen, föhren Sweevgood ("Sedimente") mit sük, dat hier oflagert word
• Bi een Tidenhögt ("Tidenhub", de Unnerscheed van Hoog- un Leegwater) van over 1,70 m word de Drift van de See her ("Gezeitenströmung") so groot, dat sük ok Materiaal van de See her ofsetten deit
• de van de anflogen Sand upwussen Dünen un Sandplaten bünt natürelke Slengen ("Wellenbrecher")
• Dat Seeklima sünner allto groot Koll of Warmte maakt de Wattenlandskupp open (in de Tropen wassen daar – unner anners glieke Umstännen – Mangrovenbomen).

De Wattensee hett een Bedüden van groot Belang as:

• Levensrümte för Seehunnen
• Zentraale Rüststreek ("Dreihschiev") för de Vögeltreck van d´ Noordatlantik (alleen
• hier finnen Treckvögels genoog to freten, um up hör lang Treck over Dusenden van
• Kilometers tüsken de noordske Bröddsteden un de südske Winterlagers utriekend
• Energie "uptotanken").
• Bröddrebett un Rümte för de Feerenwessels van Waat- un Watervögels
• Winterstreek för noordske Willgosen
• Kinnerstuuv för Noordseefisken.
•  "Spieskamer" van de Noordsee (Lüttjestleevgood leevt van dat herindragen Nähren, un de bünt weer Freten för hooger utbildt Deren).
• Levensrümte för besünner Planten, de anpasst bünt an Solt un Wind, an dat
• Unnerwater- un Unnersandstahn (t. B. Seegras, Krückfoot ["Queller"], Strandasters un Strandhafer).
• Siet Jahrhunnerten Rümte un Heimaat van de hier levend un warkend Minsken
• Verhalensrebett för Hunnertdusenden van Ferjengasten

Levensrümten in de Wattensee

Dat Watt sülmst is een Deel van de Wattensee, de in de Wessel van de Tieden stadig unner Water kummt un weer drög fallt. Prielen un Seegaten in dat Watt blieven alltied vull van Water. Up un unner de Bovensied van dat Watt leven Hunnertdusenden van lüttje un lüttjeste Deren. De sluuken ut Water un Grund herut dat Nähren un ok Schaagood, wat mit de Flood ranspölt word. Dissent bünt sülmst weer riek Nähren för Fisken un Vögels.

Soltmeedjes greien, wenn vör de Diek sovöl Sand un Sliek oflagert word, dat de Flaken "ut de Tiden herutwassen" un blot noog van Tied to Tied unner Water komen. Unner disse besünner Bedingens van Levensrümten – mit mehr of minner stark Solt in dat Water, faken of neet so faken Flood un wesselnd Nährgood – is een hoog spezialiseert Levensgemeenskupp ranwussen. Sowat 400 Karvderen ("Insekten") bünt t.B. up blot 25 Plantensoorten van de Soltmeedjes anwesen!

Dünen un Strand bildt sük vör all an de Oost- un Noordsied van de Eilannen. Dünen wassen ut ranweiht Sand up. De word tosamenhollen dör Planten mit deep gahnde Wuddels un Spruten. Dünen bünt van levensnödig Belang för de Eilannen un hör Minsken. Solang se mit dichtstahnde Planten bewussen bünt, deenen se as natürelke Slengen ("Wellenbrecher") un beden Schuul vör de groot Floden. Wel Dünen un hör Gewass köttmaakt, brengt för Deren un Planten Gefahren, man ok för de Minsken.

Besünner Levensrümten in de Wattensee van Nedersassen bünt

• de Geestkanten an de Jaadbuggt (bi Dangast) un bi Cuxhaven-Sahlenbörg
• Brackwater-Reitstreken in Buggten (Dullert) un an de Westsied van de Wesermund, waar sük Solt- un Sötwater misken deit
• Dat Butendieks-Hoogmoor in de Jaadbuggt (Sehestedt)
• Siet 2001 tellen ok Waterrebetts van de Noordsee in ´t Norden van Börkum un Baltrum, wieldat se belangrieke Feerwesselplatsen för Trüraanten bünt.

De Wahrberecks van de Nationaalpark

De Nationaalpark "Nedersassen Wattensee" is in dree verscheden Wahrberecks indeelt.

• Rüstbereck: De Rüstbereck umfaat de Deelen van de Landskupp in de Nationaalpark, de an ´t fiensten un nausten bünt. Hier gellen de scharpste Regels.
• Tüskenbereck: Hier gellen dörgahns desülvig Regels as in de Rüstbereck, man wieldat disse Deel neet heel so fien un nau is, kann hen un wedenn maal en Utnahm maakt worden un in ´n besünnern Gefall maal de uttekend Weg verlaten of een van de Verbodds overtreden worden.
• Verhalensbereck

In de Rüst- un in de Tüskenbereck is ´t all verboden, wat de Nationaalpark of enkelen van sien Parts vernelen, toschannmaken of verannern deit.

• De Rüst van de Natür dürt neet dör Gedrüs, Schandaal of anner Ruusje stört worden.
• Umdat de hier levend Deren neet ut hör Ruh brocht worden, düren se neet in hör Levens- un Bröddrümten upsöcht, filmt of oflücht worden.
• Hunnen mutten absluut an hör Lien föhrt worden.
• Draken un Modellfleegers düren hier neet uplaten worden.

Neet blot för dat Verhalen, ok för anner Nütt (Landweertskupp, Fiskeree, Jagd, Sportbooten u.a.) gifft ´t to dat Wahren van de Natür in de Rüst- un in de Tüskenbereck minnerseerend Regels.

Dat Betreden van de Rüststreek

De Rüstbereck dürt blot up de utwesen un uttekend Wegen, Paden un Placken betreden worden, t.B. um to keiern un wannern, Rad fahren, rieden un Kuuts to fahren. Daarmit hebben Se genoog Kans, de Natür to geneten sünner to stören. Man achten se ok up besünner Regels, wat mennigmaal Tieden un Rümten angeiht. Se worden dör Schiller anwesen.

Dat Betreden van de Tüskenstreek

In de Tüskenbereck düren Se ok buten de Wegen lopen. Utnahm daarvan gellen för de Heller un Soltmeedjes, de in de Tied van dat Bröden un Uptrecken van Jungvögels van de 1. April hento de 31. Juli blot up tolaten Wegen betreden worden düren. Wi bidden, ok daarup acht to geven, dat dat Rieden, Radwannern un Kuutsfahren blot up kenntekend Paden stattfinnen deit, um de fien un nau Planten neet kött to maken. Dat Sport- un dat Freetiedsfisken is in de Tüskenbereck – mit Utnahm van de Heller un Soltmeedjes in de Tied van ´t Vögelbröden – allerwegens tolaten.

För mennig Parts van de Tüskenbereck gellen, wat Tied un Rümten angeiht, wall maal besünner Regels, de dann up Schiller anwesen worden (t.B. Verbodd Dünen to betreden, wieldat se kien Quaads lieden düren, umdat Schuul un Wahren van de Küst neet in Gefahr brocht worden dürt.)

Dat Betreden van de Verhalensstreek

De Verhalensbereck is för Verhalen, Freetied un Kur utwesen. In disse Part van de Nationaalpark düren in ´t geheel sehn all Belangen dörföhrt worden, sünner de een Ferjentied an de Noordsee neet to denken weer: Baden, Laagern, Verbliev in Strandkörven, Rieden, Angeln, Sammeln van Mussels un de verschillende Sportaarden an d´ Strand. Neet tolaten sind Campingtelten un Wohnwagens, Veranstaltens, de völ Lawai mit sük brengen un Motor-Freetiedsfahrtügen (t.B. Strandbuggies).
Fragen Se ok na de Regels in Hör Freetiedsgemeen bi de Gemeent- of Kurverwaltens! Dit gelt besünners för Hundstrandparts un Drakenflagen.
Um de wildlevend Deren to wahren, worden se ok an d´ Verhalens-Strand beden, Hör Sport- un Freetiedsspillen so oftohollen, dat Se de Rüst- un Tüskenbereck in de Nahberskupp neet inbetrecken. Dit gelt besünners t.B. för dat Surfen of Drakenstiegen, jonum Drakens, de man stüren kann (Lenkdrakens)!

Hülp mit de Se sük in de Nationaalpark torechtfinnen

In de Foltbladen van de Region un up de Informationstafels van de Nationaalparkverwalten gifft dat Oversichtskaarten over de Bereck, in de Se sük nettakkraat uphollen.
Schiller – witte Bookstaven up blau Unnergrund – geven Hör Henwies up besünner Regels un ok over de Soort van de Wahrstreek, in de Se dann bünt (Rüst-, Tüsken- of Verhalensbereck).
De tolaten Wegen bünt in de Landskupp sülmst kenntekend:

• Wannerpaden: grön
• Riederpaden: rood

Up de Eilannen bünt de tolaten Wegen over de Dünen weg dör groot "Dünenkrüzen" anwesen.

Information un Lehrgood

De Nationaalpark-Husen un Sammelsteden beden Utstellens un bito stadig Vördragens, Rundloops un Belevensprogrammen bit hento "Bildungsurlaub". Fragen Se ok na besünner Angebodds t.B. för lüttje un ranwussen Kinner of för Koppels.

Nationaalpark-Husen an de Küst

• Cuxhaven Hans-Claußen-Straat 19, 27476 Cuxhaven-Sahlenbörg, Tel. (04721) 28681
• Wilhelmshaven ("Wattenseehuus") An d´ Südstrand, 26382 Wilhelmshaven, Tel. (04421) 91070
• Land Wursten An d´ Kutterhafen, 27632 Dorum-Neeifeld, Tel. (04741) 2826
• Fedderwardersiel An d´ Hafen 1, 26969 Butjente (Butjadingen), Tel. (04733) 8517
• Dangast ("Oll School") To ´n Jadebusen 179, 26316 Varel-Dangast, Tel. (04451) 7058
• Doornmersiel Oll Deep 7, 26553 Doornmersiel (Dornumersiel), Tel. (04933) 1565
• Clinensiel Pumphusen 3, 26409 Wittmund-Clinensiel (Carolinensiel), Tel. (04464) 8403
• Greets Schatthuser Weg 6, 26736 Krummhörn-Greet(siel), Tel. (04926) 2041
• Nörden-Nörddiek Dörper Weg, 26506 Nörden-Nörddiek, Tel. (04931) 81635

Nationaalpark-Husen up de Eilannen

• Wangeroog(e) ("Rosenhuus") Friedrich-August-Straat 18, 26480 Wangeroog(e), Tel. (04469) 8397
• Baltrum, Huus Nr. 177, 26579 Baltrum, Tel. (04939) 469
• Nördernee, An d´ Hafen, 26548 Nördernee (Norderney), Tel. (04932) 2001
• Juist, Carl-Stegmann-Straat 5, 26560 Juist, Tel. (04935) 1595
• Börkum ("Füürschipp Börkumriff") 26757 Börkum, Tel. (04922) 2030

Well Hör, an de Stee waar Se sük nett uphollen, helpt un well over Hör waken deit:

• Nationaalpark-Wacht (4 beördert Nationaalpark-Wachters un 14 Lü, de hör Zivildensten doon)
• Landskuppswachters ("Landschaftswarte"), de dat för de Ehr doon
• Schandarms un Waterschandarms ("Polizei und Wasserschutzpolizei")
• Natürachten ("Naturschutzverbände")

Nationaalpark-Wattföhrerskes, Wattföhrers un Gastföhrers

bünt in un an de Nationaalpark besünners utbildt worden, Besökers de Park to wiesen un rundtoföhren, se hebben ´n Schien daarvör kregen, dat doon to düren. Wennehr daar föhrt word un waar, dat worden Se dör de Uthangsels an de enkelde Steden wies.

Informations-Materiaal

gifft dat an all de boven angeven Husen un Steden. Bi de Nationaalpark-Verwalten könen Se een Generaalbladd over dat, wat over Watt un Park schreven worden is un wat anners noog van belang is, ördern, un dat geiht unner de Fax-Nummer 04421-911-280. Se könen Oversichts-, Regionaal- un Themenbladen kriegen un ok verscheden Bookjes, för de dann - deelwies - ok een Oortje betaalt worden mutt.

(Plattdeutsche Übersetzung: A. Sanders)